نام خرمدشت، نهاوند، درلغت به معنای مرکزیت است و قصبه ای از جزء دهستان دودانگه قزوین در هشت هزار گزی جنوب شرقی ضیاء آباد و دو هزار گزی جنوب راه قزوین – همدان در جلگه معتدل هوایی واقع است و آبش از خررود تأمین می شود.

موقعیت و وسعت : شهر خرمدشت درجاده ترانزیتی همدان – قزوین قرار گرفته است.

موقعیت جغرافیایی و نسبی : منطقه دشت قزوین و پیرامون آن به دلیل مناسب بودن شرایط اقلیمی وضعیت مناسبی برای طوایف اولیه وسکونت آنها داشته است که گواه آن تپه های کهن ماقبل تاریخ است که در طی قرون متمادی آثار زیادی از دوره های پیش و حتی پس از اسلام در آن وجود دارد.وجود کچن تپه در نهاوند حکایت از دوران پیش از تاریخ دارد.علل پیدایش منطقه نظیر اکثر روستاهای این منطقه قرار گیری بر سر راه ارتباطی و وجود آب و زمین کافی وهموار را می توان ذکر کرد.با توجه به گسترش متمرکز منطقه می توان چنین نتیجه گرفت که وجود زمین هموار و آب کافی در درجه اول و قرار گیری بر سر راه ارتباطی قزوین – همدان در پیدایش ورشد منطقه موثر بوده است.

بخش خرمدشت در شهرستان تاکستان از دو دهستان افشاریه و رامند شمالی و 25 روستا با مرکزیت روستای نهاوند در جنوب غربی تاکستان و در فاصله 22 کیلومتری این شهرستان واقع شده است.

این شهر در 60 کیلومتری مرکز استان و 25 کیلو متری شهرستان در شمال غرب قرار گرفته که آب و هوای مناسب، زمین های مرغوب برای کشاورزی وجود دارد.

درسال 1357 با استان شدن زنجان، بویین زهرا، و آوج و قزوین از استان مرکزی جدا و به استان زنجان ملحق شد و این روستا هم که بخشی از آنها بود به همین ترتیب جزء تقسیمات کشوری به حساب آمد.

خرمدشت در تقسیمات کشوری جزیی از شهرک های استان زنجان بود که در سال 1373 با جدایی قزوین از زنجان و ملحق شدن به تهران و بعداِ مستقل شدن استان قزوین وبا توجه به اینکه به قزوین نزدیک بود جزو قزوین محسوب شد و شهرداری در این شهر تاسیس و آغاز به کار کرد.

خرمدشت به دو قسمت رامند شمالی و جنوبی تقسیم می شد که در سال 1373 تغییراتی در تقسیمات سیاسی استان زنجان صورت گرفت و این روستا با روستا و شهرهای دیگر به استان قزوین پیوست.

منطقه مورد نظر میان 50/35 تا 50/35 عرض شمالی و27/ 49 تا 38/49 طول شرقی قرار گرفته است و ارتفاع آن از سطح دریا 1485 متر می با شد. این منطقه دارای شیب ملایمی از سمت شمال به جنوب می باشد.

قدمت تاریخی:

درباره ی سابقه ی تاریخی شهر خرمدشت باید گفت تمدنی بسیار کهن از دورترین ازمنه ی تاریخی سایه آرام خود را بر پهن دشت قزوین گسترانیده است وبااندکی مطالعه می توان به تمدن بزرگ ودیرینه ی بیش از 700 سال آن از لابلای تپه ها و آثار باستانی پی برده یا با استفاده از نتایج کاوشهای باستان شناسی به عمل آمده در این منطقه مانند کاوش در کچن تپه در قسمت ورودی شهر یا کاوش در تپه را دکان یا تپه داکان و بررسی آثار مکشوفه قدمت آن را تخمین زد.

بزرگان و قدیمی ترها می گویند  نهاوند 400 سال پیش بنا شده است اما مدارک معتبری وجود دارد که قدمت نهاوند را بیش از 400 سال و شاید خیلی بیشتر عنوان می کند حتی پیش از ورود اسلام به ایران.

درباره قدیمی ترین روستای نهاوند گفته می شود در گذشته دهی وجود داشته است به نام «انسج» کناره ترین دههای نهاوند بوده است. امروزه 700 سال از تخریب آن می گذرد.«انسج» را در معنا یک محل نزدیک را گویند. محدوده مکانی «انسج» در اطراف ورسج و در کنار سیف آباد از توابع نهاوند بوده است .

آنگونه که شنیده شده است؛ نهاوند قدیم یک ده کوچک بوده که بر اثر زلزله تخریب شده و به شکل بیابان درآمده است. پس از زلزله فردی به نام «حاج مقیم» که از شهر ملایر استان همدان به اینجا آمده بود در اینجا سکونت اختیار می کند.پس از او فرد دیگری به نام «خوا جه غفوری» از مردمان کرمانشاه به اینجا مهاجرت می کند و این در حالی است که در آن برهه از زمان نهاوند به شکل مخروبه بوده است و با تلاش این دو نفر که در آن روزگا ر در آن شرایط با یکدیگر اتحاد کرده بودند و با بهره گیری از نهری که از محل رودخانه خررود به این قریه سرازیر می شده است، نهاوند را ساماندهی کرده و قابل سکونت می نمایند. همین اقدام آنان باعث گردید که این قریه آباد شود به مرور زمان ده بزرگتر شد تا اینکه به شکل امروزی درآمد.

در نهاوند قلعه ای بوده است که پیش از اسلام به وسعت یک کیلومتر مربع که در هر ضلعش 10 برج وجود داشته که از هر برج تا برج بعدی 100 متر فاصله داشته است. نهاوند مرکز دادو ستد هم بوده است.

مطابق اسناد تاریخی به جا مانده و روایت بومیان این منطقه، در زمان مظفرالدین شاه قاجار یا شاید حتی پیش از آن، فردی از بحرین تبعید شده و به ایران مهاجرت می کند.همزمان با مهاجرت او، پسر پادشاه به بیماری سختی مبتلا می گردد و وی را نزد آن مرد بحرینی می برند و او در همان حال دعایی می خواند و پسر پادشاه بهبود میابد. همین اقدام باعث می گردد تا پادشاه این قریه را به او ببخشد. در آن دوره فقط گندم و جو بهره مردم بوده است. البنه طبق شنیده ها باغ وسیفی جات همه از آن رعیت بوده است. اما مظفرالدین شاه پشتیبان بحرینی ها بود.

خوشبختانه اسناد و مدارک این اطلاعات همگی موجود می باشد.

کلیاتی درباره طبیعت خرمدشت :

منظور از محیط طبیعی ساختارو پیکر بندی فضای جغرافیایی است که ویژگیهای طبیعی آن غالب و سازنده می باشد، محیط طبیعی دربرگیرنده مجموعه عناصر وعواملی است که یا مستقیما خود منشاء اثر هستند ویا اینکه در زنجیره ارتباطی اثرات، نقش موثری ایفا می کند. اگر چه امروزه به مدد پیشرفت علوم وتکنولوژی، بسیاری معتقدند که محیط طبیعی بدون دخالت انسان به تنهایی نمی تواند منشاء اثر باشد. به هر حال نمی توان امکانات ومحدودیت هایی را که از محیط ناشی می شود نادیده گرفت و در محاسبات مربوط به برنامه ریزی دخالت نداد.

تفاوت های موجود در محیط طبیعی، تنوع طبیعی محیط را مشخص می کند که این تنوع زمینه ساز محیط انسانی در قلمرو جغرافیایی می باشد.

خرمدشت از نظر فیزیولوژی به 2 بخش کاملا مجزا از هم تقسیم می گردد:

قسمت شمالی:

 این قسمت که دشت صاف وهمواری است همه ی زمین ها یش آبی ودیمی می باشد. این منطقه صاف وهموار است و این زمین ها پوشیده از رسوبات آبرفتی دوران کواترز می باشد که هر چه از سمت جنو به شمال منطقه حرکت کنیم، رسوبات دانه ریزتر شده و گردشگری بهتری را نشان می دهد.

در قسمت هایی از این منطقه به نام علمدار و زمین های بستانک که متصل به روستای سیف آباد و قاسم آباد می باشد نیزارها و شورزارهایی وجود دارد.

قسمت جنوبی:

 دارای پستی و بلندی های متعدد است که کوه های کمتری در این منطقه و بخش مشاهده می شود و همچنین در کنار قنات شاه آباد که از وسط نهاوند و ورسج می گذرد هم شورزارهایی دیده می شود.

در این شهر چندین قنات و چاه های متصل به هم وجود دارد که در خشکساتی ای که در سال 1375 تا 1380 به وجود آمده بود اکثر قنات ها کور و چشمه ها کور شد.

قنات نهر قاسم آباد که هم اهالی منطقه علمدار نهاوند استفاده می کردند و هم اهل قاسم آباد و هم سیف آباد.

فنات شاه آباد که اهالی ورسج وبستانکی ها استفاده می کردند.

قنات بستانک.

قنات انصه که از وسط شهر می گذرد.

حرکات جمعیت شهر:

مهاجرت:

مهاجرت که عبارت است از حرکات دائمی یا نیمه دائمی  محل سکونت خانوار که می تواند در فواصل کوتاه یا طولانی اجباری یا اختیاری، داخلی یا خارجی باشد، از جمله حرکات جمعیت بشمار می رود.

مردم بیشتر از سرزمین هایی که شرایط اقتصادی آنها ضعیف ، ناکافی و نارسا باشد خارج می شوند و به مناطقی که  دارای جاذبه های شغلی بهتر، دستمزدهای بالاتر و محرک های اقتصادی و اجتماعی بیشتر هستند وارد می شوند. به عبارت دیگر مهاجرت فعل و انفالی پراکندگی منابع نهفته است. اهالی این شهر در قدیم به علت نبود امکانات و درآمد های مکفی به تهران، قزوین و تاکستان برای کار مهاجرت می کردند.

مردمان خرمدشت بسار سختکوش بوده و هستند و عده ای هم به همین دلیل در حدود 500 خانوار در شهرستان قزوین، البرز و زیبا شهر ساکن هستند و درکارخانجات شهر صنعتی البرز مشغول به کار می باشند و برخی نیز از همین کارخا نه ها بازنشست شده اند.

در طول تاریخ، انسان های پاک در هر کجا که ساکن بوده اند هرگز از مسایل دینی غافل نگشته اند. مردم خرمدشت نیز از این قضیه مستثنی نمی باشند و حتی در منطقه الوند حسینیه ای بنا کرده اند که هیأتی نیز در آنجا برقرار می باشد و به صورت هفتگی مراسم ویژه ای برگزار می کند و نیز استقبال قابل توجهی از این مراسم به عمل می آید.

در زیباشهر هم وضع به همین منوال است. در قزوین نیز هیأتی برپا می باشد به نام دو طفلان مسلم که هر شب شنبه به صورت خانگی به مدت 15 سال است که اداره می گردد. در این برنامه های مذهبی از مشاغل گوناگون حضور پیدا می کنند؛ از قبیل بازاری، فرهنگی، کارگر و همه خوهران و برادران. همچنین احداث بنای حسینیه ای نیز در این منطقه در دستور کار قرار دارد که در حال حاضر زمین آن تهیه شده و در تاکستان هم به تبعیت از هیأت قزوین هیأتی تأسیس نموده اند که بسیار فعال بوده و افراد مؤمن و متعهد بسیار وجوانان متعهد با حضور یک روحانی فعالیت می کنند.

خوشبختانه امروزه با گسترش سطح رفاه و امکانات در خرمدشت از میزان مهاجرت ها کاسته شده و حتی بعضی بازنشستگان نیز دوباره به محل بازگشته اند.

بعضی اوقات علل مهاجرت درگیری ها واختلافات محلی و خویشاوندی است که موجب مهاجرت جلای وطن عده ای می شود. الحمدلله در حال حاضر هیچ گونه مشکلی در این زمینه خرمدشت را تهدید نمی کند و مردم در کمال عطوفت و مهربانی در کنار یکدیگر زندگی می کنند.

امروزه به دلیل افزایش میزان آگاهی مردم و پیگیری های ایشان، مسایل آموزشی و تحصیلی روند رو به رشدی داشته است و شاهد درخشش خوبی در سطح کشور و استان در رشته های مختلف هستیم.

اصطلاح موالید در مطالعات و پژوهش های جمعیت شناختی به زاده شدن و ولادت هایی اطلاق می شود که در یک گروه اجتماعی و در یک سال اتفاق می افتد.